Avustralyalı tarih araştırmacısı ve yazarı Jennifer Lawless, "Savaş sonrası Avustralyalı Esirler" konulu çalışmasında ilginç sonuçlara ulaştığını ve savaş sonrası yazılanların propaganda amaçlı olarak abartılı olduğunu söyledi. Araştırmaları sebebiyle Çanakkale'de bulunan ve ÇOMÜ Atatürk ve Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi etkinlikleri kapsamında Süleyman Demirel Konferanas salonunda "Kayıp Anzaklar: Avustralyalı Savaş Esirlerine Genel Bir Bakış" konferansı veren Jennifer Lawless, bu konu ile ilgili geniş bir bilgi edinecek araştırmanının bulunmadığını ifade ederek, "İngiltere'de ve Türkiye'de, Gelibolu'da esir edilen Anzak savaş esirleri hakkında doktora tezim için 5 yıldır çeşitli arşivler, kütüphaneler, şahsi mektuplar, günlükler, fotoğraflar ve anılar kullanarak araştırmalar yapıyorum. Araştırmalarım sadece Gelibolu'da yakalanan savaş esirlerinden ibaret. Yaptığım araştırmalar sonunda da 66 esir buldum. Bu rakama ulaşmak için de son 5 yılda birçok kaynağı karşılaştırmak zorunda kaldım. Bunlar Nisan 1915'de yani savaşın ilk gününde yakalandı. Bunların 46'sı 8 Ağustos'ta Kocaçimentepe'de esir edildi. Bunlarından yüzde 76'sı da daha yakalanmadan önce yaralıydı. Bu yaralananlardan 10'u daha sahra hastanelerine getirilir getirilmez ölmüşlerdir" diye konuştu.Savaş sonrası elde ettiği bilgilerde, bazı esir Anzak askerlerinin ayaklarında botların olmadığını anlatan Jennifer Lawless, "Botlar, Türk askerleri için çok önemli olduğu için Türkler onları almışlardı. Anzak esirleri, Türk yaralılarla birlikte Kızılay gemileri ile gönderilmişler ve Eceabat, Kilye, Akbaş iskelelerinden bu gemiler kalkmıştır. İstanbul'a gönderilen bu esirlerin bazıları aylarca İstanbul'da Çapa Gümüşsuyşu hastanelerinde yatmak zorunda kalmışlardır. Yaraları olmayan esirler de esir kamplarına gönderilmişledir. 3.5 yıldan fazla 20'nin üzerinde esir kampı kurulmuştur. Türkiye'de ilk kurulan ve en büyük kamplardan birisi de Afyonkarahisar'da olandır. Burada askerler eski bir okulda veya lisede barındırılmışlardır. Subaylar ise şehirdeki evlerde konaklamışlardır. Kamplar genelde insanların hayallerindeki esir kampları gibi dikenli tellerle çevrilmemiştir. Diğer kamplar ise Kastamonu, Gediz, Ankara, Pozantı, Çankırı, Yozgat, Bor, Adapazarı ve Yeşilköy'deydi. Anzak esirleri büyük ölçüde hareketlerinde özgürdü. Kütüphaneler ve müzik grupları kurdular. Resim yaptılar. Tartışma grupları kurdular. Tiyatro oyunları ve konserler düzenlediler ve yerel halkla ava çıktılar. Normal askerler; okul, kışla ve kulübelerde barındırıldı. Bunlar yol yapımında Bağdat ve Berlin demiryolu yapımı ile fabrikalarda çalıştırıldı. Afyonkarahisar'da esirlerin dövülerek cezalandırıldığına sadece 2 tane örnek var. Bu kampın kumandanı, bu olay yüzünden görevden alınmıştır" ifadelerini kullandı. Konuşmasında Anzak esirleri ile ilgili savaş sonrası yazılanların abartılı olduğunu da belirten Jennifer Lawless, "Genelde tarihten çok propaganda amaçlı. Kutarmare'de yakalanan esirlerin deneyimini, Türkiye'de yakalanan savaş esirlerinin hepsinin yaşadığı zannedildi. Kutarmare'de esir edilen askerlerin birçoğu açtı ve daha esir edilmeden önce bile sağlıkları kötüydü. Bunların birçoğu zaten esir olmadan öldü. Araştırmalar sırasında kaynak problemi yaşardık. Sürekli kaynakları karşılaştırma gereği ve Türk kaynaklarına ulaşamama sorunu yaşadık. Kaynak sorununa ilişkin 4 resmi şahidin Laskem ile ilgili beyanlarıdır. Bu şahitler, Laskem'in gözleri önünde öldürüldüğünü söylüyor. Oysa Laskem, kendisi, hafif bir yarası olduğunu beyan etmiş. İlgili yerleri ziyaretle olayların daha iyi anlaşılmasını sağladım. Bir abartılı ifade de Afyonkarahisar'da bulunan Anzak esirlerinin, tren istasyonundan okula yapılan bir yürüyüşün 2 saat sürdüğü ifadesinin gerçek olmadığını açıkça gördüm. Bizzat orta yaşlı olan bir tarihçi olarak ben bu yeri 20 dakikada yürüyebildim. Bu da gerçeği yansıtmayan bir ifade olarak karşımıza çıktı. Resmi ifadelerde ve esir mektuplarında yazılanlar daha iyi anlaşıldı. Mesela Afyon'daki kampların yakını ve doğası ile hastanelerden Kilye ve Akbaş'daki iskelelere patika yollardan yürümek gibi hususlar açıkça belirtilmiştir" dedi. Daha sonra konuşan ÇOMÜ Atatürk ve Çanakkale Savaşları Araştırma Merkezi Müdürü Prof. Dr. Mete Tunçoku ise, "Bakalım Türk esirleri ile ilgili bir araştırma ne zaman yapılacak?" diyerek Lawless'e sitemde bulundu.

ATATÜRK'ÜN ALTIN SAATİ NEREDE?

Alman Komutan Liman Von Sanders'in, Çanakkale Savaşı sırasında Atatürk'e hediye ettiği altın saatin, Anıtkabir'deki yerinde bulunmadığı kesinleşti. Çanakkaleli tarih araştırmacısı Cemalettin Yıldız, 91 yıl önce Atatürk'e hediye edilen tarihi saatin akıbetini merak ettiğini belirterek, "Conkbayırı'nda Atatürk'ün anıtının alt kısmında, Liman Von Sanders'in 10 Ağustos 1915 gecesi Mustafa Kemal'e hediye ettiği altın saatin şu an Anıtkabir'de bulunduğu ve Mustafa Kemal'in kalbinin üzerinde parçalanan saatin de Almanya'da bulunduğu belirtiliyor. Ben 6 yıl önce Ankara'daki Anıtkabir Müzesi'ni ziyaret ettim. Liman Von Sanders tarafından 1915 yılında Atatürk'e verilen saati görmek istedim. Ancak bu saati göremeyince yetkililerle görüştüm. Kendileri bana burada böyle bir saatin sergilenmediğini ve kayıtlarında da bulunmadığını söyledi. Bu açıklama karşısında şoke oldum. Çünkü 1992 yılında Kültür Bakanlığı tarafından Gelibolu Yarımadası'nda Conkbayırı'na yaptırılan anıtın altındaki yazıda, bu saatin orada olduğu yazıyordu. Ben de bunun üzerine Genelkurmay Başkanlığı'na resmi bir yazı yazarak, bu saatin Anıtkabir'de olup olmadığını sordum. Önceki gün bana Genelkurmay'dan Anıtkabir Komutanı Topçu Albay Erkan Atalay imzalı gönderilen yazıda, Atatürk'e verilen bu saatin burada olmadığı belirtildi. Şimdi Atatürk'ün saatinin kayıp olduğu kesinleşti" dedi. Cemalettin Yıldız, Conkbayırı'ndaki anıtın altındaki yazının gerçeği yansıtmadığı için değiştirilmesi talebiyle Kültür ve Turizm Bakanlığı Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü'ne başvurduğunu söyledi. Yıldız, "Bu tarihi hatanın buradaki anıttan silinmesi gerekiyor. Bu bölgeyi gezdiren rehberler, anıttaki bu yazıyı okuyarak ziyaretçilere bilgi veriyor. Ancak böyle bir şey söz konu değil. Bu gerçeği yansıtmıyor. En kısa sürede bu yazının değiştirilmesini istiyoruz" diye konuştu.

TARİHİ RUM EVİ RESTORE EDİLİP "ÇOCUK KÜLTÜR EVİ HALİNE GETİRİLECEK

Çanakkale'de, İstiklal İlköğretim Okulu'nun yan kısmında bulunan ve harabeye dönenen tarihi Rum Evi restore edilerek, "Çocuk Kültür Evi" haline getirilecek. Restorasyon projesinin mimarı İsmail Erten, binanın harabeye döndüğünü belirterek, "Çanakkale'de bu tür tarihi binaların kurtarılması için çalışmalar sürüyor. Bayramiçli işadamı Deniz Çınaroğlu ile eşi bu binayı satın alarak kurtarmak istedi. 1800'lü yılların sonunda yapılan ve eski Rum Evi olarak bilinen bu yer, 130 metrekarelik kapalı bir alan üzerini kurulu. 2 katlı bina olduğu için 260 metrekarelik bir kullanım alanına sahip. Ayrıca yüz metrekarelik de açık bahçesi var. Restorasyon konusundaki hazırladığımız dosyayı Çanakkale Kültür ve Tabiat Varlıkları Koruma Kurulu'na gönderdik. Buradan gelecek yazıyı bekliyoruz. Burayı çocuklara yönelik bir kültür evi olarak düzenleyeceğiz. Burası çocukların resim, müzik, dans gibi faaliyetler yapacakları mekan olacak. Mayıs ayı sonuna doğru restorasyona başlayıp kısa sürede çalışmalarımızı tamamlamayı planlıyoruz. Çanakkale'de bu tip tarihi binaların kurtarılarak gelecek nesillere aktarılmasından yanayız" dedi.

Çevre ve Orman Bakanı Osman Pepe, Seddülbahir Köyü'nde yeni yapılan Savaş Eserleri Galerisi'ni açtı. Çanakkale Kara Savaşları'nın 91. yıldönümü törenlerine katılmak üzere Çanakkale'ye gelen Bakan Osman Pepe, Eceabat İlçesi'ne bağlı Seddülbahir Köyü'nde bir şahıs tarafından kurulan özel savaş eserleri galerisini hizmete açtı. Bakan Pepe, galeri sahibi işadamı Ahmet Uslu'yu tebrik ederek, bu tip tarihe ışık tutan yerlerin açılmasının yeni nesillerin yetişmesi açısından önemli olduğunu söyledi. Bakan Pepe, daha sonra iki katlı galerideki savaş eserlerini inceledi. Pepe ve beraberindekiler, açılış öncesi Fransız ve İngiliz anıtlarında düzenlenen törenlere de iştirak etti. Bakan Pepe, Gelibolu Milli Parkı'nda yürütülen çevre düzenlemeleri çalışmalarında bazı ülkelerle anlaşmazlık olduğu yönündeki iddiaları yalanlayarak, "Bütün ülkelerin değerlerine kendi yerimiz gibi sahip çıkıyoruz. Bütün ülkelerle mutabakat halindeyiz. Çalışmalarımız devam ediyor. Herhangi bir pürüz yoktur" dedi